Een kleurrijk leven in columns

Wat in het vat zit, verzuurt niet, zo luidt het gezegde.

Dat geldt zeker voor de bundel D’ OORSPRONG, Columns van een kleurrijk leven van de Utrechtse schrijfster Hanneke Gunsing. Haar prachtboek van 244 bladzijden (met harde kaft, stofomslag en leeslint!) verscheen in 2012, maar heeft nog niets aan frisheid en zeggingskracht ingeboet. Het bestaat uit een verzameling columns, die een periode van bijna 30 jaar bestrijken uit het veelbewogen leven van de auteur. Ze verschenen in huis-aan-huisbladen in diverse dorpen en haar huidige woonplaats Utrecht en in vaktijdschriften uit de pleegzorg en de wereld van autisme en stervensbegeleiding.

Deze opsomming doet een boek met zware kost vermoeden. Niets is minder waar! De met bewonderenswaardig talent voor introspectie opgeschreven verhalen over de soms heftige belevenissen als pleegkind, moeder van een zoon met autisme en welzijnswerkster, worden steeds gekruid met snufjes humor, wijsheid en hoop. Elke column is eigenlijk een goed opgebouwd, met vlotte pen geschreven miniatuurverhaal, dat ‘lekker wegleest’. Al is het zonde om ze in één ruk achter elkaar te lezen. Niet voor niets, zijn de columns naar levensfase gegroepeerd in het boek.

De verhalen over de kinderjaren in het eerste deel grepen me soms naar de keel. ‘Mijn jeugd is mijn winter’, schrijft Hanneke beeldend (gelukkig gevolgd door warmere seizoenen in de rest van haar leven.)  Alleen al om die miniatuurverhalen met jeugdherinneringen verdient dit boek, ook zeven jaren na zijn verschijning, meer lezers. En ook om de verrijkende kennismaking met een inderdaad kleurrijk persoon die, ondanks alle zwarigheden op haar pad door de tijd, gretig en optimistisch in het leven staat en met een groot en warm hart. Empathie in optima forma!

D’OORSPRONG, Columns van een kleurrijk leven is te bestellen via haar Facebookaccount of via e-mail: hgunsing@planet.nl
(Prijs: 15 euro plus circa 4 euro verzendkosten. Na bestelling ontvangt men info over de wijze van betaling.)

F3AF9588-AFBC-4F9F-8757-D677E62EEB26

 

Nieuwe bundel van betrokken dichter Ali Şerik

Links presentator Jaap Lemereis, rechts dichter Ali Şerik, tijdens de bundelpresentatie op 16 december.

We zijn allemaal getuigen. Een dichter is getuige van zijn tijd.
Het papier is mijn geheugen. Ik babbel niet veel, ik schrijf liever alles op.
Als ik in het Turks dicht, ben ik Turk. Als ik in het Nederlands dicht, ben ik Nederlander.

Drie karakteristieke uitspraken van dichter Ali Şerik. Ik noteerde ze tijdens het interview dat presentator Jaap Lemereis met hem had op de drukbezochte presentatie van Ali’s nieuwste en derde dichtbundel De stem die baart op 16 december 2018 in de Amersfoortse Bibliotheek Het Eemhuis. Ik heb op mijn poëzieblog al diverse malen aandacht geschonken aan het dichtwerk van Şerik. (Tik zijn naam in het zoekvenster en je vindt de berichten in kwestie.)

Ik beschouw Ali Şerik als een dichter pur sang, zoals je die maar zelden tegenkomt. Ook de nieuwe bundel is weer een rijk gevuld boekwerk van 95 bladzijden, uitgebracht door de Utrechtse uitgeverij Lipari. (Jammer van de kleine imperfecties hier en daar in de verder zo verzorgde tekst.) Vooral in het eerste deel met de cynisch klinkende titel ALLES IS ZO MOOI staan gedichten met heftige beelden, die van de lezer een stevige maag vergen. Maar hierna volgt een overvloed aan tedere en liefdevolle poëzie in deze bundel. Alle, meestal lange, gedichten van Ali worden gekenmerkt door de verrassende, bloemrijke en soms bizarre beeldentaal die deze dichter zo eigen is. In de meeste gedichten laat hij zich kennen als een maatschappelijk betrokken en bevlogen dichter en als een niets verbloemende en alerte ‘getuige van onze tijd’.

Ter illustratie, citeer ik twee mooie korte gedichten uit De stem die baart: een soort ode aan Nederland en een liefdesvers.

EEN WANDELING WACHT

Niet alleen de bomen lijken op dit land,
de bloemen doen dat ook, het gras lijkt op dit land
de dakpannen niet te vergeten.

Vooral het gesprek over kinderen lijkt op dit land
hoe vrouwen gehaast fietsen, mannen mopperen
over politiek. Wat in het bijzonder op dit land lijkt
zijn de warme woonkamers. Door het raam
naar buiten kijken, thuis of in de trein.
Almaar op zoek naar iets nieuws.

Wat eveneens op dit mooie land lijkt
zijn oude mensen die graag door willen gaan,
het moeilijk vinden om te stoppen.
Bang zijn voor een vreemde, ook al komt die
van de andere kant van het land.

Ook de grachten en het water dat golft
in de wind. Maar het meest lijkt dit land op
de duinen waar een wandeling wacht
op een wandelaar.

WATERLELIE

Vanmorgen liep ik langs het water,
het was stil, in de verte gezang van vogels.
Op het water weerkaatsten lichte wolken.
Nadat ik wat treurwilgen had gepasseerd door het gras,
zag ik tientallen waterlelies nog in hun knoppen.
Slechts één had haar witte bloem geopend,
ik moest zo aan jou denken.

Wil je meer weten wat deze bijzondere dichter bezielt en hoe je aan zijn nieuwste bundel kunt komen? Lees dan hier het verhelderende interview dat redacteur Peter le Nobel van Nationale Boekenblog.nl met hem had.

Poëzie en Kunst, een bijzondere serie kunstkaarten

Panta Rhei. Levensstroom

Voor mij ligt een stapeltje ‘klapkaarten’ in een handzaam vierkant formaat. De glanzende voor- en achterkant geeft ze een luxe uitstraling. Op elke kaart staat een schilderij afgebeeld, haarscherp en in heldere kleuren afgedrukt; en op elke rechter binnenpagina een gedicht.
Mooi werk, deze set kunstkaarten, van de Zaanse drukkerij Heijnis & Schipper. Ze zijn eigenlijk te mooi om als wenskaart te gebruiken vind ik en horen bij elkaar te blijven als de pagina’s van een (bibliofiel) boekje.

Maar het gaat natuurlijk ook en vooral om de inhoud. Ik heb een co-creatie voor me van beeldend kunstenaar Gea Zwart en taalkunstenaar/dichter Méland Langeveld. De poëtische beeldentaal van de een inspireerde de ander tot een beeldenrijk gedicht bij elk afzonderlijk schilderij. Zo resulteerde hun onderlinge samenwerking in een serie van acht kaarten met kunst en poëzie.
Zowel de schilderijen als de gedichten vragen van de kijker en lezer enige inspanning en roepen in eerste instantie de vraag op: wat zie en lees ik eigenlijk? Bij beeld noch tekst ligt de betekenis zomaar voor het oprapen. Het is overigens een kenmerk van veel goede kunst, dat je erdoor geboeid of geraakt kunt worden, zonder dat je onmiddellijk kunt zeggen waarom en hoe.

Nader beschouwd, blijkt de serie schilderijen Panta Rhei als gemeenschappelijk thema te hebben. Deze twee Griekse woorden (‘Alles stroomt‘) vormen een gevleugelde uitspraak van de filosoof Heraclitus, die de permanente verandering en beweging als wezenskenmerk beschouwde van alles wat bestaat. ‘Niemand stapt twee keer in dezelfde rivier‘ is een andere bekende uitspraak van deze wijsgeer uit de Griekse Oudheid.
Ook voor Gea Zwart is, naar haar eigen zeggen, de beleving van voortdurende veranderingen het basisthema van haar hele schilderkunst. Op haar, uiteraard, mooi opgemaakte website zegt ze over de serie Poëzie en Kunst Kaarten dat deze ‘gaat over stromen. Het leven, verleden, heden, toekomst, water, diepte, lagen, planten, gezichten, wat opborrelt en wat verzinkt…

Zij verwoordt hiermee inderdaad heel treffend de impressies die haar kleurrijke en vloeiende schilderijen bij mij oproepen. Deels abstract, deels figuratief, ademen ze een sfeer uit van vitaliteit, groei, verbinding, beweging. Ik kon dan ook de neiging niet onderdrukken, om de kaarten naast elkaar op tafel te leggen, zodat de stroom van beelden nog beter zichtbaar werd. Waarbij ik het gevoel had, dat de volgorde niet uitmaakt.
Behalve een fraaie webstek heeft Gea ook een interessante Facebook-pagina ‘Poëzie & Kunst’ (@poezieenkunst). Daar las ik dat ze al met zo’ n 100 (!) Nederlandstalige dichters online heeft samengewerkt om beide -haar even dierbare- kunstvormen met elkaar te verbinden. Ook met poëten uit Vlaanderen, Suriname en de VS.

Méland Langeveld uit Amsterdam is dus een van de circa 100 uitverkorenen binnen dit grensoverschrijdende kunstproject van Gea Zwart. Ik schreef al eerder over zijn poëzie dat je niet ontkomt aan close reading bij deze dichter, om de stroom van zijn associatieve taalgebruik te kunnen volgen. Dat laatste lukt mij bij het ene gedicht beter dan bij het andere. Maar het vloeiende en deels ongrijpbare karakter van Mélands gedichten past goed bij de sfeer van Gea Zwarts Panta Rhei-serie. In sommige gedichten sluit de intense natuurbeleving, of zelfs natuurmystiek, heel direct aan bij de algemene thematiek van de schilderijen. Bijvoorbeeld in het gedicht ‘Lokroep’ over een vijver in het voorjaar.

Sereen de spiegeling van
de vijver, dotterbloemen
openen hun harten in
de opkomende zon

lokroep van diep water
overschaduwt verbeelding
weids licht spreidt
zich voor me uit

vijver hoogzwanger met nieuw
voortleven, mystiek onder de
oppervlak verborgen laveren
ze loom in de luwte

onvermoeid vult water
schaduw in rondingen
dwingt lucht borrelend
uit haar spelonk.

In andere gedichten spelen nostalgische herinneringen aan dierbare personen een rol: moeder, vader, een overleden dochtertje, een verloren liefde. Het verband met de schilderijen is daarbij minder evident. Zoals het hoort, kunnen de schilderijen en gedichten heel goed zonder elkaar bestaan. Maar het zoeken en tasten naar al dan niet gezochte verbanden tussen woord en beeld, maakt het bekijken, lezen en beleven van deze serie kunstkaarten tot een intellectueel genoegen en avontuur, voor wie gevoelig is voor deze beide vormen van expressie.

Interesse gekregen in deze serie kunstkaarten? Dan vind je hier de vereiste informatie om ze te bestellen.

 

Een sprankelend debuut

omslag-bundel-avs

Op haar 66-ste verjaardag (12 oktober 2016) presenteerde Taalpodiumlid Anneke van Schaik in het Utrechtse Theater Schiller haar eerste dichtbundel: Met Lach en Wimpel. De titel dekt de lading van deze sprankelende bundel volkomen. Het taalplezier spat er van af. In beeldende gedichten krijgen dingen van alledag een vrolijke twist, zoals het afscheid van een paar dierbare schoenen. Maar ook serieuze zaken komen in deze overwegend luchtige dichtbundel aan bod. Het boekje (71 bladzijden) ligt lekker in de hand en is oogstrelend mooi uitgegeven door internetuitgever Boekscout.nl.

Dit is mijn favoriete gedicht (in de serieuze categorie):

Schelpje

Wit schelpje van het strand
hij neemt je in zijn hand

Zijn hand, mijn hand

Wit schelpje van het strand
hij legt je in mijn hand

Mijn hand, zijn hand

Wit schelpje van het zoute water
zoete herinnering voor later

 

Met Lach en Wimpel bestel je hier

Zijwaarts springen, dichtbundel Méland Langeveld (recensie)

BAROMETER

Aan tafel gezeten
is vader alles vergeten
zelfs dat wat hij deed
een minuut geleden

als de gewoonte van de wind
-het onverbiddelijk meesleuren
van al wat zich laat meevoeren-
tikt vader bij het opstaan
zijn knokige knuist tegen de barometer

wijzer wijst deze morgen
wederom veranderlijk aan,
kon die veranderlijkheid
zich maar bij vader beklijven

de talloze elektroshocks
in zijn jonge jaren
hebben in zijn herfstdagen
gewenst effect gesorteerd

vaders immer malende gedachten
staan op uit.

Dit (vermoedelijk autobiografische) vadergedicht is een van de 48 gedichten in de bundel Zijwaarts springen van Méland Langeveld. Zijn debuutbundel werd op 22 november 2015 op feestelijke wijze in De Nieuwe Anita in Amsterdam gepresenteerd, na drie jaar voorbereiding. En dat is te merken aan de inhoud: elk woord lijkt zorgvuldig gewikt en gewogen in deze rijke en rijpe bundel. De indrukwekkende reeks gedichten ademt een sfeer die mij aan de dichter Hans Lodeizen doet denken en vergt vaak close reading om alle nuances in betekenis goed te vatten.
Méland Langeveld schrijft poëzie die erom vraagt gelezen te worden zoals je een goed glas wijn drinkt: bedachtzaam nippend. Het wereldbeeld van de dichter komt ‘holistisch’ over. Zijn empathie met alles wat kwetsbaar is blijkt vrijwel grenzeloos. Zo toont hij zich in zijn gedichten begaan met het lot van uiteenlopende fenomenen als: gerooide populieren, gevallen soldaten, ‘gesneuvelde’ bladeren, vergeten graven, ja zelfs de dode arm van een rivier. Herhaaldelijk komen ook zijn ouders in hun laatste levensfase in beeld, zoals in het hierboven weergegeven gedicht.
Zijwaarts springen is een warm aanbevolen bundel, waarop bij uitstek de gevleugelde uitspraak van de dichter Novalis van toepassing lijkt: “Poëzie heelt de wonden die het verstand heeft geslagen.”

Klik, voor meer informatie over de inhoud van deze gedichtenbundel en hoe deze te verkrijgen is, op deze link naar de website van Méland Langeveld: Zijwaarts springen

Van onder de tafel, een dichtbundel

Gras

Ik lig in het gras
in de zon.
M’n hoed ligt
op mijn gezicht.
Schuin
zodat ik
nog iets van de wereld
kan zien.
Af en toe heel klein
een beetje zonneschijn.

Dit rake en grappige vers komt uit een heel bijzondere dichtbundel, Van onder de tafel, van Noortje van Kamer, beeldend kunstenaar en dichter uit Amersfoort. De bundel met haar verzamelde gedichten, geschreven tussen 1990 en 2014, verscheen dit jaar. In het voorwoord bedankt ze Hanneke Verbeek en Geerten van Gelder, de redactie van het Taalpodium-tijdschrift Schreef, voor hun hulp.

De bundel is prachtig geïllustreerd met foto’s van bijna 30 langs de weg gevonden autowieldoppen. Die zijn door Noortje heel mooi en kleurrijk beschilderd, als illustratie bij haar gedichten. Want niet alleen in haar poëzie, ook in haar beeldend werk is Noortje verrassend origineel en creatief, niet in de laatste plaats in de keuze van haar materialen. Het maken van haar creaties moet dan ook heel wat tijd en energie vragen. Ze heeft bijvoorbeeld veel waardering geoogst als “pijltjeskunstenares”!

Noortje is sinds 1991 lid van de vereniging Loesje en sinds 2009 van de vereniging Taalpodium. Ze heeft een mooie website die de moeite van het bekijken waard is. Wie interesse heeft in haar dichtbundel of haar kunstwerken, haar e-mailadres is: plakverkenner (apenstaartje) hotmail.com

Tot besluit nog even het titelgedichtje van de bundel.

De tafel

Onder de tafel
is de wereld anders
Wat je dan ziet is amusant
ook nog interessant
je ziet ’t in een ander verband
namelijk…van de onderkant.

Hartslagen van de mus, dichtbundel van Ali Şerik

DE GOUDEN TANDEN

Het was de koudste winterdag van januari

de wind drong door de muren heen 
door de ijsbloemen kon je niet naar buiten kijken
de waakhonden waren nog nooit zo stil
Op die dag stierf mijn opa in zijn slaap
volgens sommigen omdat zijn tijd op was
Toen de hele familie om hem heen was verzameld 
kroop ik in zijn garderobekast en verstopte mij daar
wilde niet dat opa dood was
ik was een kind van nog geen vijf
Op zijn sterfdag hebben wij opa begraven
de grond was keihard, de sneeuwstorm was meedogenloos
het duurde lang voor de bevroren aarde zich opende 
Volgens de traditie zouden ze opa eerst wassen
om hem daarna in een lijkwade te wikkelen
maar eerst moest iedereen de kamer uit
Een vreemde man kwam binnen
ik keek door de kier, hij begroette opa
sprak Arabische woorden uit het heilige boek
haalde een tang uit zijn aktetas
deed de mond van opa open
trok drie gouden tanden uit zijn mond
Ik hoorde het gekraak van de tanden
en hoe opa schreeuwde van pijn
Daarna kwam mijn vader binnen
opende zijn hand en deed de tanden in zijn broekzak
Sindsdien heb ik medelijden met diegenen
die gouden tanden hebben

Dit tamelijk gruwelijk, maar meeslepend geschreven gedicht komt uit de nieuwste dichtbundel Hartslagen van de mus van de Turks-Nederlandse dichter Ali Şerik (1962). Het is een rijkgevulde bundel, met ruim 160 -vaak lange- gedichten, waarin zijn vorige, eerder door mij besproken bundel uit 2011 is opgenomen: Doorbloeiend heimwee

De nieuwe bundel van Ali is op zondagmiddag 4 oktober 2015 op indrukwekkende wijze gepresenteerd in een overvolle Keizaal van de Amersfoortse Eemland Bibliotheek. Ik herhaal nog maar eens mijn suggestie om Ali Şerik uit te nodigen voor de Nacht van de Poëzie, waarvan de jongste (33e) aflevering weer grotendeels gevuld was met al lang gearriveerde, oude dichters.
Zoals ik het, met alle respect, ook jammer vind dat een zo bijzondere dichter als Ali Şerik is aangewezen op een internetuitgever. Bij Ali’s warmbloedige en beeldenrijke gedichten steekt heel wat erkende Nederlandse poëzie naar mijn smaak nogal kleur- en bloedeloos af…