Katholieke kunst uit de jaren dertig

Rondsnuffelend in de boekenkast (genoeg tijd nu!), stuitte ik op een exemplaar van een dichtbundel die in 1933 is uitgegeven door de Utrechtse Uitgeverij De Gemeenschap en gedrukt op de persen van Drukkerij Lumax te Utrecht. Het gaat om de bundel NIS EN NIMBUS – Verzen van zaligen en heiligen van Jacques Schreurs M.S.C. De gedichten van de priester-dichter zijn in onze tijd hooguit nog interessant uit literair-historisch oogpunt. Dat geldt naar mijn smaak niet voor de prachtige illustraties bij de gedichten. Die zijn van de hand van vier, met De Gemeenschap verbonden en nog altijd gewaardeerde kunstenaars: Charles Eyck, Joep Nicolas, Otto van Rees en Lambert Simon.

Ik heb de zes tekeningen van Lambert Simon (1909-1987) uit de bundel gescand en hieronder geplaatst. Ze dragen achtereenvolgens de titels: Crucifix, Piëta, Sint Jan, Sint Paulus, Sint Sebastianus en Sint Laurentius. De illustraties van Simon springen er voor mij uit om hun krachtige stijl; maar ook vanwege de esthetische uitbeelding van Christus en de apostelen en heiligen als jonge mannen in de bloei van hun leven. Opvallend zijn ook de picturale verwijzingen op vrijwel alle kunstwerken naar klassieke tempels uit de Griekse Oudheid. Misschien een verwijzing naar het geboorteland van de democratie in de donkere jaren dertig van de vorige eeuw? De Gemeenschap* was van 1925 tot 1941 het toonaangevende culturele tijdschrift van jonge en progressief denkende katholieke intellectuelen. Lambert Simon was (muur)schilder, tekenaar, beeldhouwer en glazenier en lid van het Utrechtse Genootschap Kunstliefde.

*In 1964 verscheen bij uitgeverij Amboboeken Utrecht een studie over het maandblad De Gemeenschap, die in opdracht van het ministerie van onderwijs, kunsten en wetenschappen was geschreven. De auteur was dr Harrie Kapteijns, van wie ik in de jaren zestig Nederlandse les kreeg op kleinseminarie, tevens gymnasium, Beekvliet. Hij was in 1949 gepromoveerd op een proefschrift over typen van Poètes Maudits, onder de titel AUTONOME DICHTERS. Het bevatte de neerslag van een onderzoek naar het werk van de dichters Baudelaire, Wilde, Rilke, Van de Woestijne en Slauerhoff. Leraar Kapteijns was vader van een groot gezin en had in de tuin een knus schrijfhuisje. Een mooie herinnering: ik mocht een keer op een woensdagmiddag in alle rust een aantal van zijn platen met Franse chansons beluisteren…

Zonnige reflecties

Met enige fantasie is in de vorm van het hotelzwembad op de foto hieronder de omtrek te zien van een vroegchristelijke basiliek, met aan de ene korte zijde de absis en aan de andere het baptisterium. Zo bekeken, wordt baden een nabootsing van het doopritueel.
Na elke verfrissende duik treedt men als herboren uit het zwembad. Waarna de afgekoelde en gedroogde ledematen zorgvuldig worden gezalfd, ter bescherming tegen de verzengende kracht  van de mediterrane zon.
Ondanks de toegenomen kennis van de risico’s voor de huid, domineert de zonnereligie nog altijd de vakantiebeleving van veel toeristen. Men spreekt niet voor niets van ‘zonaanbidders’.
Dat is ook de naam van een bepaald soort hagedissen. Katten mogen zich trouwens eveneens graag koesteren in de warmte van zonnestralen. Hadden ze aan die eigenschap in het oude Egypte misschien hun goddelijke status te danken?

B9950E07-CBFF-4DEA-913C-6C7B6E492B6A

Wie was Valentijn?

618869E3-B025-46ED-BDE1-202FD084B3CB

Het is al meer dan 15 eeuwen geleden dat Gelasius I, paus te Rome, 14 februari uitriep tot jaarlijks te vieren feestdag van de heilige Valentijn. Toch was in het jaar 496 geen enkel feit (meer) bekend over de levensloop van de martelaar. Wellicht wist men nog wel, dat in de voorgaande twee eeuwen diverse geestelijken met de naam Valentinus, omwille van hun christelijk geloof, door de Romeinse autoriteiten waren vervolgd en terechtgesteld.

Dankzij vrome legendes die over hem de ronde deden, verwierf ‘Sint-Valentijn’ in de loop van de eeuwen de status van beschermheilige van geliefden. Zo zou hij mensen die hem om raad kwamen vragen een bloem hebben gegeven. Minder bekend is, dat Valentijn ook de patroonheilige is van de imkers. Mogelijk vanwege de associatie met de bloemetjes en de bijtjes?

In onze tijd is die laatste rol van Valentijn misschien wel belangrijker, gezien de bedreiging van de bijenstand en daarmee ook van de wereldwijde voedselketen. Zonneschijn op Sint-Valentijn, geeft goede wijn, zo luidt een van de gezegdes rond de heilige. Maar zonder bijen wordt er zelfs geen slechte wijn meer geproduceerd.

(Bron: diverse lemma’s op Wikipedia)

Een sonnet van Willem Kloos

IMG_2229

God is geen koning, op een troon aan ’t pralen,
Met, rond hem, engelenstoeten, wijd uit zwierend,
Die, diep door gouden loftrompetten gierend,
Een enkel ding steeds aan elkaar herhalen, –

Daarna, bij hellen klinkslag van cymbalen,
Ten rei geschaard, in d’aether feesten vierend
Terwijl Zijn hand, des hemels dans bestierend,
Het Al regeert tot de aller-verste palen.

God is in eenvoud van spontane woorden,
In zelf-genoegzame muziek-accoorden,
In ’t hart, dat in zichzelf zijn glorie vindt.

God is in zonneschijn en mededoogen,
In klare’ azuurglans van onwetende oogen,
In ’t luid-uit lachen van het schuldloos kind.

Een ballade

Naar het voorbeeld van het beroemde verzetsgedicht, Ballade van den katholiek, van de dichter Anton van Duinkerken, publiceerde ik in 2012 op de website Cultureel Brabant deze ballade over de misbruikcrisis in de katholieke kerk . De vertwijfeling hierover is sindsdien bij vele gelovigen alleen maar toegenomen.

Een profeet

Er waart een profeet door het land.
De haren en mantel lang,
Opdat iedereen weet:
Daar gaat een profeet!

Op straathoeken en pleinen
Verkondigt hij met luide stem:
Leest gerust uw heilig Boek,
Bijbel, Thora of Koran.

Maar ga er niet boven op staan
Om op andere mensen neer te zien.
En neem het evenmin ter hand
Om er anderen mee om de oren te slaan!

Weet dat voor eenieder geldt:
Geloof verdraagt zich niet met geweld.
Wie het zwaard opneemt tegen zijn naaste
Wordt door het zwaard geveld.

IMG_0838

Luz, Algarve